CERVETERI ETRÜSK MÜZESİ

2 Haz
3 dakikada okunur

Banditaccia Kurgan Alanını ziyaret ettikten sonra Cerveteri Ulusal Etrüsk Müzesine yöneliyoruz.

Cerveteri Ulusal Arkeoloji Müzesi - Museo Nazionale Cerite

National Archaeological Museum of Cerveteri, antik Etrüsk kenti Caere (Cerveteri) ve özellikle Banditaccia Nekropolü’nden çıkarılan eserleri sergileyen en önemli Etrüsk müzelerinden biri. Müze, Cerveteri’nin tarihi merkezindeki Castello Ruspoli (Ruspoli Kalesi) içinde yer alıyor ve Etrüsk uygarlığının yaklaşık bin yıllık gelişimini anlatıyor.

Müzenin bulunduğu kale, kökeni 13. yüzyıla uzanan bir Orta Çağ kalesi. Kuleleri, mazgalları ve savunma duvarlarıyla küçük bir askeri hisar olarak inşa edilmiş; daha sonra Orsini ve ardından Ruspoli ailesi tarafından aristokrat bir saray-kaleye dönüştürülmüş. Yapının bazı bölümleri, antik Etrüsk surlarının ve eski Caere yukarı kentinin (akropolünün) üzerine oturmakta.

Kalede bugün hâlâ:

Orta Çağ savunma kuleleri,
Taş avlu,
Ruspoli ailesinin armaları,
Eski şehir surlarıyla bağlantılı bölümler,

görülebilir. Yapı, Cerveteri’nin hem Etrüsk hem Orta Çağ tarihini aynı noktada birleştiren nadir yapılardan biri.

Müzenin en ünlü eserleri arasında:

Euphronios Krateri (Sarpedon Krateri) - Attik Pelasg Vazo

Sarpedon'un en önemli kimliklerinden biri Anadolu Likya kralı ve Likyalı kahraman olmasıdır.

İzmir'li Homer'in İlyada destanında Sarpedon, Truva'nın müttefiki olarak savaşa gelen Likya kuvvetlerinin liderlerinden biridir. Likya'nın günümüz Güneybatı Anadolu'sunda, özellikle Fethiye–Kaş–Xanthos bölgesinde yer aldığını biliyoruz.

Sarpedon Likya kralıdır. Zeus'un oğludur. Truva'nın müttefiki olarak savaşa katılır. Patroklos tarafından öldürülür. Ölümünden sonra Hypnos ve Thanatos tarafından Likya'ya götürülür.

İlyada'da Zeus, oğlunun ölümüne üzülür ancak kaderi değiştiremez. Bunun üzerine bedeninin savaş alanında aşağılanmamasını sağlar ve ölüm tanrısı Thanatos ile uyku tanrısı Hypnos'a bedenini alıp Likya'ya götürmelerini emreder. Euphronios Krateri'nde tasvir edilen sahne tam olarak budur.

Bu nedenle kraterdeki hikâye aslında: "Likyalı kral Sarpedon'un Truva önlerinde ölümü ve kutsal şekilde vatanı Likya'ya dönüşü" olarak okunur. Dünya edebiyatına ilham olmuş bir sahnedir.

Anadolu tarihi açısından ilginç olan nokta, İlyada mitolojisinin en ünlü kahramanlarından birinin aslında bir Akhalı değil, Anadolulu bir Likyalı olmasıdır. Bu yüzden bazı araştırmacılar Sarpedon'u, Truva Savaşı anlatılarındaki en önemli Anadolu kökenli kahramanlardan biri olarak değerlendirirler.

Likya geleneğinde Sarpedon'un adı özellikle Xanthos ve Patara çevresindeki kültürel hafızayla ilişkilendirilir. Ayrıca Homer'in Likyalılar için kullandığı övgü dolu ifadeler, onların vatan sever, savaşçı ve soylu bir halk olarak görüldüğünü gösterir.

Bu nedenle Euphronios Krateri sadece bir İlyada mitolojisi eseri değil; aynı zamanda Anadolu'nun en eski halklarından biri olan Likyalıların en ünlü kahramanına adanmış bir ağıt ve başyapıttır.

Euphronios Kylix’i (Herkül ve Truva Savaşı sahneleri) - Attik Pelasg Vazo

Bu eser Euphronios Kylix'i (içki kasesi) olup, aynı sanat çevresine ait ve Sarpedon Krateri ile birlikte Cerveteri'deki bir Etrüsk mezarında bulunmuş. Detaylar tam görünmese de merkezde ve dış halkada görülen sahneler, genellikle Truva Savaşı çevresindeki kahramanlık anlatıları ile ilişkilendirilir.

Merkezde iki figür görülmektedir:

Bir genç savaşçı veya kahraman
Onunla konuşan ya da ona yaklaşan bir figür

Bu tür sahneler Mora - Adalar Denizi - İyonya Attik Pelasg sanatında genellikle:

Kahramanın savaşa hazırlanması,
Kahraman ile tanrı arasındaki karşılaşma,
Ya da savaş öncesi kader anı olarak yorumlanır.

Dış çemberde: Silahlı savaşçılar, kalkanlar, çatışma ve hareket sahneleri görülmektedir. Bunlar Truva Savaşı'nın çeşitli bölümlerini temsil eder.

Bu tür vazolarda asıl amaç belirli bir savaşı anlatmaktan çok üç temel fikri vurgulamaktır:

Kahramanlık (Arete); Anadolu ve Anadolu İyonya dünyasında insanın en büyük erdemi cesarettir. Savaşçı, ölüm pahasına da olsa görevini yerine getirir.
Kader (Moira); Tıpkı Sarpedon sahnesinde olduğu gibi: Kahramanlar güçlüdür, Tanrılar onları destekler, Ama kaderden kaçamazlar.
Şan ve Ölümsüzlük; İnsan ölür fakat adı yaşar. Aşil, Hektor ve Sarpedon gibi kahramanların değeri burada yatar.

Bu eserlerin İyonya-Pelasg dünyasında yapılmış olmasına rağmen Cerveteri'deki bir Etrüsk aristokrat mezarına konulması tesadüf değildir.

Etrüskler: Kahramanlık, Soylu ataların hatırlanması (Atalar Kültü), Ölümden sonraki yaşam, temalarını çok önemserlerdi. Bu nedenle savaş ve kahramanlık sahneleri onların kurgan-mezar-atalar ve ölümsüzlük kültürleriyle mükemmel uyum sağlıyordu.

Kısaca bu kylix'in verdiği temel mesaj şudur:

"İnsan ölümlüdür; fakat cesaret, onur ve kahramanlık onu ölümden sonra da yaşatır."

Sarpedon Krateri ölüm ve öteki dünyaya geçiş temasını vurgularken, bu kylix daha çok kahramanlık, savaşçı erdemi ve insanın kader karşısındaki duruşunu simgeler. Bu yüzden iki eser birlikte Etrüsk savaşçı soylularının Anadolu İyonya-Lidya ve Likya'sının ölüm, şeref ve ölümsüzlük anlayışı ile çok güzel örtüşür.

Bucchero seramikleri,

**Villanova dönemi urneleri (kül vazoları) - MÖ 1000**

Villanova dönemi mezar buluntuları,

**Etrüsklerde Kadın Erkek eşitliği ikonografisi**

Lahit kapakları,
Altın takılar ve aristokrat mezar eşyaları

yer alır. Özellikle Euphronios Krateri, kaçak kazılar sonucu Abd’ye götürüldükten sonra İtalya’ya geri getirilen en ünlü arkeolojik eserlerden biri.

Banditaccia Nekropolü’nü gezdikten sonra bu müzenin, kurganlardan çıkan eserlerin orijinal hâllerini görmek için en önemli tamamlayıcı durak olduğunu anlıyoruz. Nekropol ölüler şehrini gösterirken, müze o insanların günlük yaşamını, sanatını, inançlarını ve kültürünü ortaya koyuyor. Bu nedenle Cerveteri’deki Etrüsk deneyiminin tamamlayıcı yarısı sayabiliriz.

Müzeyi gezdikten sonra biraz acıktığımızı hissediyoruz. Çıkışta meydanın biraz aşağısında karşımıza Cerveteri esnaf lokantası kıvamındaki ''Cantina Tenuta Tontini'' ve tonton sahibi Gianluca çıkıyor.