greek yogurt ??!
- Haluk Hızlıalp
- 2 Ağu 2025
- 4 dakikada okunur
Türkiye Cumhuriyeti'mizdeki güzide kulüplerimizden biri olan Fenerbahçe Futbol Kulübü ''Chobani'' adlı bir şirketle sponsorluk anlaşması imzaladı; stada ve formaların üzerine ''Chobani - Kobani'' yazdırma kararı aldı.
Tabiidir ki her spor kulübü istediği firma ile sponsorluk anlaşması imzalayıp kulübünü destekleyebilir. Ancak kulüp, anlaşma imzalayacağı marka ve sponsor kuruluşun, kulübün savunduğu, ait olduğu ülke-ulus ve kültür değerleri ile çelişen, onu dışlayıcı bir imaja sahip olan herhangi bir markası ve duruşu olmamasına özen göstermelidir diye düşünürüm.
İnternetteki açık kaynaklardan da bulunabilecek kısa bilgi; Abd'de faaliyet gösteren ''Chobani - Kobani'' markasının sahibi Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan Hamdi Ulukaya, 1972 yılında Erzincan ilinin İliç ilçesinde, aslen Elazığlı Kürt bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiş (olabilir)…Dedesi Elazığ'daki Şavak Aşireti'nin lideriymiş. Kendini ''Kürt'' olarak tanımlayan bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşımız, mümükündür, bir sorun yok.
Chobani çeşitli Yunan yoğurt (?) ürünleri, yulaf içecekleri ve atıştırmalıklar üretmekteymiş..Chobani yoğurdunun ABD'deki pazar payı 2007'de %1'den azken 2021'de %20'nin üzerine çıkmış ve Amerika Birleşik Devletleri'nde en çok satan Yunan yoğurdu (?) markası olmuş ve dünyanın en büyük yoğurt tesisini işletmekteymiş.
Peki, buraya kadar herşey güzel de bu Türkiye Cumhuriyeti vatandaşımız H.Ulukaya ürettiği yoğurda “Türk Yoğurdu” demek yerine niye ''Yunan Yoğurdu - Greek Yogurt'' demiş, niye böyle bir tercih kullanmış ??
Üstelik yoğurda ''Chobani-Kobani'' ismi verilmiş; bu isim Kuzey Doğu Suriye'de özerklik taleplerinde bulunan Kürtlerin (ypg-pyd) Arapların Ayn-al-arab adı verdikleri bölgeye taktıkları isim.
Öte yandan Ulukaya kardeşimiz Yoğurda ''Yunan-Greek'' demekle kalmadı; bu coğrafyayı yurt yapıp bir çok farklı kimliğe kucak açmış, yuva yapmış Türk Ulusu'na ''Türkiyeliler'' diyerek büyük bir gaf yaptı. ''Gaf yaptı demekle yetinelim''. Çok ayıp !!!
Bunun günümüzdeki siyasi gelişmelerle, iktidarın, küçük ortağı ile yürütmeye çalıştığı ''Terörsüz Türkiye'' açılımıyla ya da Ortadoğu'da yürütülen BOP tarzı sömürgeci federasyon, Osmanlı millet sistemine dönüş gibi projelerle ilgili olup olmadığına burada girmeyeceğim; gündemi ve dünyayı biraz takip edenler bunun cevabını zaten verir. Ya da önemli bir spor kulübümüzün böyle bir sponsorluğa nasıl girdiği ??
Burada bence kritik olan önemli bir spor kulübümüzün başka bir sponsorluk yerine bu sponsorluğa niye girdiği ve sponsorun TC vatandaşı olan sahibinin ürününü niye ''Yunan-Greek Yogurt'' diye markaladığı ?1?
Başka endişe verici ve bunlardan çok daha önemli bir husus ta bir çok ülke vatandaşımızın dahi ''Yoğurt'' un bir Türk kültür yiyecek ürünü olduğu ile ilgili şüpheleri olması ??? Bu konu daha vahim olup öz kültürden haberi olmama, araştırma zahmetine dahi katlanmama, öz kültüre yabancılaşma ve başkalarının söylediğini kabullenme gibi oldukça tehlikeli bir duruma işaret etmekte....Böyle bir durumda ise dış ve iç mihrakların organize algı yönetimi faaliyetlerine çok açık bir hale gelir toplum...
Oysa ki ''Yoğurt'' yukarıdaki değerbilir bir Türk girişimcimizin de ürününde belirttiği gibi öz Türkçe bir kelime ve Türk kökenine ve kültürüne ait binlerce yıllık bir yiyecek...
Gelin biraz inceleyelim...
Türk kültüründe hayvancılığın önemine bağlı olarak süt ve süt ürünlerinin dikkate değer bir yeri vardır. Bunun bir sonucu olarak da Türk dilinde ve bir çok lehçesinde bu konuyla ilgili zengin bir söz varlığı oluşmuştur. Bu söz varlığı ögeleri başka dillere de geçmiş; özellikle “yoğurt”, Türk dilinin bir verisi olarak pek çok dilde yer almıştır. Türk dili tarihine bakıldığında yoğurt sözcüğünün Eski Türkçeden itibaren metinlerle takip edilebildiği görülür.
Eski Uygur Türkçesi (6/10. Yüzyıllar) metinlerinde rastlanan sözcük, çağdaş Türk lehçelerinin pek çoğunda çeşitli fonetik farklılıklarla yaşar. Bazı lehçelerde ise yoğurt sözcüğü kullanılmaz, onun yerine başka sözcükler kullanılır.
TÜRKİYE: Yoğurt
AZERBAYCAN: Gatıg, Yogurt
BAŞKURT TÜRKÇESİ (Rusya): Yogort, Katık
KAZAK TÜRKÇESİ: Ayran, Katık
KIRGIZ TÜRKÇESİ: Ayran
ÖZBEK TÜRKÇESİ: Katık
TATAR TÜRKÇESİ: Katık, Yogurt
TÜRKMEN TÜRKÇESİ: Gatık
UYGUR TÜRKÇESİ: Ketik
MOĞOLİSTAN: Koumiss (Kımız)
KIPÇAK TÜRKÇESİ: Yugrat
MEMLUK TÜRKÇESİ: Çuğrat
HAKAS TÜRKÇESİ (Rusya): Ayran, çoort - (ç-y geçişmesi)
ALTAY TÜRKÇESİ (Rusya): Aarçı; aarçıdu sarcu (süzme yoğurt)
YAKUT TÜRKÇESİ (Rusya) : Suorat - (s-c-y geçişmesi...) - Yoğurt kelimesinin Yakut Türkçesindeki varlığı, Türk dillerinin tarihsel ve coğrafi yayılımını (Sibirya-Bering Boğazı) ve binlerce yıllık öz kütür varlığı olduğunu anlamak için değerli bir bilgidir.
TUVA TÜRKÇESİ (Rusya) - Ayran; tarak
KARAHANLI TÜRKÇESİ: Yogrut
HAREZM TÜRKÇESİ: Yoğurluğ
ÇAĞATAY TÜRKÇESİ: Kiş-Kişt
GAGAVUZ TÜRKÇESİ: Yuurt.
KARAÇAY - MALKAR TÜRKÇESİ: Cuvurt (c-y geçişmesi)
KUMUK - BALKAR TÜRKÇESİ: Yoğurt
Bu kadim Türkçe sözcüğün, yogur- “yoğurmak”, ''yoğunlaşmak'', ''katılaşmak'', ''koyulaşmak'' eylemleriyle ilgili olduğu görülmüştür.
Kadim Türk kültür mutfağında önemli bir yere sahip olan süt ürünlerinden yoğurt sofralardan eksik olmadığı gibi, bir çok yemeğin de malzemeleri arasındadır; yoğurtla terbiye edilen Türk yemeklerinin sayısı oldukça fazladır. Dünyada bir çok kültüre Türk kültüründen geçmesinin yanında kelime olarak da geçmiş bu dillerde de Türkçe ismiyle adlandırılmıştır. Bahaeddin Ögel hoca, yoğurdun çok eski çağlardan beri Orta Asya-Sibirya kavimleri ile daha batıdaki İskitlerdeki (MÖ 1200'ler) yiyeceklerden biri olduğunu, Anadolu İyonya tarihçisi Herodot'un İskit kavimlerinin yaptıkları yoğurt veya yoğurda benzer yiyeceklerden sık sık söz ettiğini, İskitlerin de Türk-Altay kültürünün Batı bölümünü meydana getirdiğini belirtmekte, hayvancı ve sütçü, kımızcı kavim olarak nitelemektedir (Ögel, 2000: 19).
Finli Türkolog Martti Räsänen (1893-1976) , Eski Uygur, Osmanlı ve Kırım Türkçeleri joγart “asidik süt, çökelek, yoğurt” Kırım Tatarcası juγurt, Memluk Kıpçakçası jaγurt/čuγrat, Yakutça suorat “ekşi süt” türevlerini tespit etmekte ve kökünü yoγur- olarak belirlemektedir (Räsänen, 1969).
Farklı dillerdeki durum...
Farsça yogurt, çograt; Urduca coġrat; Arapça sugrat, yôġûrd; Rusça yaúrt, yagurt, yugurt; Ermenice yogurd; Macarca joghurt; Romence iaurt, iogrut; Çekçe joghurt; Bulgarca yogúrt, yugúrt, yagúrt, ugúrt; Sırpça jógurt; İtalyanca iógurt, yoghurt; Yunanca ğiaurti, yarğúti; İngilizce yoghurt, yaourt ; Amerikan İngilizcesi yogurt (Karaağaç, 2008: 930).
Sonuç olarak; Yoğurt, Türk dilinde varlığı Eski Türkçeden beri tanıdığımız ve günümüz Türk lehçelerinde de sahaya göre değişmekle birlikte yaygın olan bir öz kültür yiyeceği ve sözcüğüdür. Dünya dillerinin pek çoğunda da Türk dilinin bir verisi ve Türk mutfağının kendilerine göre uyarlanmış bir yiyeceği olarak kendini göstermektedir.
Öz kültür değerlerimize sahip çıkalım, onları ihmal etmeyelim, tanıyalım, tanıtalım...
Kaynaklar
Yorumlar